آمار

تعداد نشریات15
تعداد شماره‌ها244
تعداد مقالات2,485
تعداد مشاهده مقاله4,333,788
تعداد دریافت فایل اصل مقاله3,196,072
کشاورزترک, مصطفی. (1404). فرصت‌های آینده آموزش کتب «کار و فناوری» دوره متوسطه اول ایران مبتنی بر روندهای فناورانه: رویکردی آینده‌پژوهانه. فناوری آموزش, 20(1), 133-156. doi: 10.22061/tej.2026.12671.3332
مصطفی کشاورزترک. "فرصت‌های آینده آموزش کتب «کار و فناوری» دوره متوسطه اول ایران مبتنی بر روندهای فناورانه: رویکردی آینده‌پژوهانه". فناوری آموزش, 20, 1, 1404, 133-156. doi: 10.22061/tej.2026.12671.3332
کشاورزترک, مصطفی. (1404). 'فرصت‌های آینده آموزش کتب «کار و فناوری» دوره متوسطه اول ایران مبتنی بر روندهای فناورانه: رویکردی آینده‌پژوهانه', فناوری آموزش, 20(1), pp. 133-156. doi: 10.22061/tej.2026.12671.3332
کشاورزترک, مصطفی. فرصت‌های آینده آموزش کتب «کار و فناوری» دوره متوسطه اول ایران مبتنی بر روندهای فناورانه: رویکردی آینده‌پژوهانه. فناوری آموزش, 1404; 20(1): 133-156. doi: 10.22061/tej.2026.12671.3332

فرصت‌های آینده آموزش کتب «کار و فناوری» دوره متوسطه اول ایران مبتنی بر روندهای فناورانه: رویکردی آینده‌پژوهانه

فناوری آموزش
مقاله 8، دوره 20، شماره 1 - شماره پیاپی 78، دی 1404، صفحه 133-156    اصل مقاله (831 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی-شماره انگلیسی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22061/tej.2026.12671.3332
نویسنده
مصطفی کشاورزترک*
گروه آموزش هنر، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی ۸۸۹-۱۴۶۶۵، تهران، ایران
تاریخ دریافت: 05 تیر 1404،  تاریخ بازنگری: 20 مهر 1404،  تاریخ پذیرش: 15 آذر 1404 
چکیده
پیشینه و اهداف: کتاب‌های درسی «کار و فناوری» نقش حیاتی در آموزش، تجهیز دانش‌آموزان به مهارت‌های فنی، خلاقیت، و سواد دیجیتال ایفا می‌کنند. مرور مطالعات بین‌المللی بر سرعت بالای تغییرات فنّاورانه که توسط تحول دیجیتال و فناوری‌های نوظهور مانند هوش مصنوعی، واقعیت مجازی و افزوده، پرینت سه‌بعدی و اینترنت اشیا هدایت می‌شوند، تأکید دارد. این مقاله استدلال می‌کند که این روندها، روش‌های تدریس سنتی را به چالش می‌کشند و فرصت‌های بی‌سابقه‌ای را برای یادگیری شخصی‌سازی‌شده و تعاملی ایجاد می‌کنند. این پژوهش با بهره‌گیری از روش‌های آینده‌پژوهی (با رویکرد آینده‌نگاری) که یک فرایند نظام‌مند، پیش‌نگر و تحلیلی برای پیش‌بینی تغییرات و تهدیدات آینده است، به شناسایی روندهای کلیدی فناوری و فرصت‌های آموزشی نوظهور در درس «کار و فناوری» می‌پردازد. هدف آن، همسو‌سازی محتوای این درس با مهارت‌ها و نیازهای آموزشی آینده است.
روش‌ها‌: این پژوهش از یک رویکرد اکتشافی آمیخته (کمی - کیفی) استفاده کرده که در سه مرحله‌ی متمایز اجرا شده است: گام نخست، شناسایی روندهای فنّاورانه از طریق مرور نظام‌مند ادبیات و گزارش‌های آموزشی که منجر به شناسایی ۱۱ روند کلیدی شد. گام دوم، اولویت‌بندی روندها با توسعه و ارسال یک پرسش‌نامه به ۶۰ متخصص (با ۴۸ پاسخ معتبر) برای رتبه‌بندی پتانسیل ایجاد فرصت در ۵ تا ۷ سال آینده، و تحلیل داده‌ها با SPSS26 و آزمون فریدمن. گام سوم، شناسایی و طبقه‌بندی فرصت‌ها با انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۴ متخصص و تحلیل محتوای کیفی با نرم‌افزار ATLAS.ti صورت گرفت.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که آزمون فریدمن (000/0= df، 912/392=Chi-Square) تفاوت‌های معناداری در رتبه‌بندی متخصصان را تأیید کرد و سه روند برتر از نظر پتانسیل ایجاد فرصت‌های آتی عبارت بودند از: هوش مصنوعی میانگین رتبه (۸۴/۹)، یادگیری آنلاین میانگین رتبه (۶۴/۹) اینترنت اشیا میانگین رتبه (۴۰/۹) در بخش کیفی، تحلیل منجر به تولید ۳۶۲ کد اولیه شد که در نهایت در ۴۴ تم اصلی (فرصت‌های کلیدی) سنتز شدند. فرصت‌های کلیدی آینده‌محور شناسایی شده شامل تقویت فعالیت شناختی، ترکیب مهارت‌های سخت و نرم، و ایجاد کارگاه‌های هوشمند تا شخصی‌سازی یادگیری، ارزیابی هوشمند، و شبیه‌سازی ایمن و کم‌هزینه و همچنین به‌روزرسانی نقش معلمان، طراحی محتوای جذاب مبتنی بر فناوری، خودکارسازی فرایندها، همکاری دیجیتال، پروژه‌های واقعی، بازدیدهای مجازی، و آموزش کارآفرینی با کمک هوش مصنوعی است که جهت‌گیری درس «کار و فناوری» را با نیازهای آینده هماهنگ می‌کنند. و در نهایت تأثیر روندها را در چهار حوزه اساسی تدریس و یادگیری طبقه‌بندی کردند: طراحی و تولید محتوا، ارائه و تدریس، ارزیابی عملکرد، مدیریت محیط یادگیری.
نتیجه‌گیری: این تحقیق تأیید می‌کند که فناوری، محرک اصلی برای تحول درس «کار و فناوری» است. سال‌های آتی باید بر یادگیری شخصی‌سازی‌شده و عمیق (ناشی از هوش مصنوعی) و تسهیل یادگیری عملی و ایمن ناشی از واقعیت مجازی و اینترنت اشیا تمرکز کنند. این فرصت‌ها برای توسعه مهارت‌های سخت و نرم موردنیاز دانش‌آموزان برای اقتصاد مبتنی بر پروژه آینده، حیاتی هستند چنین یکپارچه‌سازی همه‌جانبه‌ای برای آموزش این دروس ضروری است که دانش‌آموزان را به مهارت‌های سازگاری، کار تیمی و مسئله‌یابی مجهز کند، و هم‌زمان توانایی آنان را در زمینه کاوش خلاق، تصمیم‌گیری مبتنی بر داده، و همکاری مؤثر در بستر محیط‌های هوشمند و فناورانه پرورش دهد در واقع این موارد همان ویژگی‌هایی هستند که کاملاً با فرصت‌های آینده‌محور شناسایی‌شده توسط خبرگان همخوانی دارد.
کلیدواژه‌ها
فرصت آموزشی؛ آینده‌پژوهی؛ کار و فناوری؛ روندهای فناورانه؛ متوسطه اول
موضوعات
محیط های یادگیری مبتنی بر فناوری
عنوان مقاله [English]
Future opportunities for teaching “career and technology” textbooks in lower secondary school education in Iran based on technological trends: a futures studies approach
نویسندگان [English]
M. Keshavarz Turk
Department of Art Education, Farhangian University, P.O. Box 14665-889, Tehran, Iran
چکیده [English]
Background and Objectives: 'Career and Technology' Textbooks have the vital role in education in equipping students with technical skills, creativity, and digital literacy. The review of international studies highlights the rapid pace of technological change driven by digital transformation and new technologies like AI, VR/AR, 3D printing, and IoT. The paper argues that these trends challenge traditional teaching methods and create unprecedented opportunities for personalized and interactive learning. This study, using futures studies methods with a foresight approach—which constitutes a systematic, anticipatory, and analytical process for anticipating future changes and threats—identifies key technological trends and emerging educational opportunities in the 'Career and Technology' course. It aims to align the content of this course with future educational needs and skill requirements.
Methods: The research employed a mixed-methods (quantitative-qualitative) exploratory approach. The process was executed in three distinct stages: Step 1: Identifying Technological Trends: A systematic review of academic literature and educational reports was conducted to identify 11 key technological trends with the potential to influence 'Career and Technology' education. Step 2: Prioritizing Trends: A questionnaire was developed to rank the identified trends based on their potential to create opportunities in the next 5-7 years. The survey was sent to 60 experts, with 48 valid responses collected. The data were analyzed using SPSS26 and the Friedman test to rank the trends. Step 3: Identifying and Classifying Opportunities: Semi-structured interviews were conducted with 24 experts (university professors and teachers) to understand the benefits and impacts of the prioritized trends. The interview transcripts were analyzed using qualitative content analysis with ATLAS.ti software.
Findings: The Friedman test results (Chi-Square = 392.912, df=10, p<0.000) showed significant differences in the experts' rankings. The top three trends, based on their potential to create future opportunities, were: Artificial Intelligence (AI) (Average Rank: 9.84), Online Learning (Average Rank: 9.64), and Internet of Things (IoT) (Average Rank: 9.40). The qualitative analysis process generated 362 initial codes, which were then synthesized into 44 main themes representing the key opportunities. Key future-oriented opportunities identified include enhancing cognitive activity, blending hard and soft skills, and creating smart workshops, as well as personalizing learning, intelligent assessment, and safe, low-cost simulation. Additionally, updating the role of teachers, designing engaging technology-based content, automating processes, digital collaboration, real-world projects, virtual visits, and AI-assisted entrepreneurship education are highlighted, aligning the 'Career and Technology' course with future needs. Finally, the analysis categorizes the impact of the prioritized technological trends across the four essential domains of teaching and learning: Content Design and Production, Presentation and Teaching, Performance Assessment, and Learning Environment Management
Conclusion: The research affirms that technology is a key driver for transforming the "Career and Technology" course. The coming years should focus on personalized and deep learning (driven by AI) and facilitating safe, practical learning (driven by VR/AR and IoT). These opportunities are crucial for developing the hard and soft skills students need for the future project-based economy. Such comprehensive integration is essential for teaching these courses, equipping students with skills in adaptability, teamwork, and problem-solving, while simultaneously nurturing their ability in creative inquiry, data-driven decision-making, and effective collaboration within smart, technology-enriched environments. These are, in fact, the very competencies that fully align with the future-oriented opportunities identified by experts.
کلیدواژه‌ها [English]
Educational Opportunity, Futures Studies, Work and Technology, Technological Trends, Lower Secondary School
مراجع
[1] Carney S. Reimagining our futures together: a new social contract for education, by UNESCO, Paris, UNESCO, 2021, 186 pages, ISBN 978-92-3-100478-0. Comp Educ. 2022;58(4):568–9. doi: 10.1080/03050068.2022.2102326.

[2] Zare P, Ojaghi N, Dinarvand P. Identifying the challenges of teaching workbook and technology from the point of view of sixth-grade teachers in Shush City in order to provide a suitable solution. Technol Scholarsh Educ. 2024;4(1):27–40. [In Persian]

doi: 10.30473/t-edu.2024.70687.1132.

[3] Barreto D, Conklin S. Mapping AECT standards framework: implications for instructional technology programs. Impact Educ. 2025;10(2):64–72. doi: 10.5195/ie.2025.461.

[4] Mukul E, Büyüközkan G. Digital transformation in education: a systematic review of Education 4.0. Technol Forecast Soc Change. 2023;194:122664.

doi: 10.1016/j.techfore.2023.122664.

[5] Fullan M, Quinn J. Coherence: the right drivers in action for schools, districts, and systems. Thousand Oaks (CA): Corwin Press; 2015.

[6] Hines A, Bishop PC. Framework foresight: exploring futures the Houston way. Futures. 2013;51:31–49.

doi: 10.1016/j.futures.2013.05.002.

[7] Iden J, Methlie LB, Christensen GE. The nature of strategic foresight research: a systematic literature review. Technol Forecast Soc Change. 2017;116:87–97.

doi: 10.1016/j.techfore.2016.11.002.

[8] Hoseini Moghadam M. Global trends in science and technology and the futures studies of higher education in Iran: priorities and strategies. J Iran Futures Stud. 2022;6(2):1–28. doi: 10.30479/jfs.2022.16183.1332.

[9] Olyaee S, Montazer GA, Hosseini Moghaddam M. Policy recommendations for the realization of intelligent higher education in Iran based on global trends. J Sci Technol Policy. 2024;17(2):69–88. [In Persian]

doi: 10.22034/jstp.2024.11659.1784.

[10] Fazeli M, Moradi R, Rasouli B, Rajabian Damsizeh M. Analysis of potential scenarios of emerging trends in the teaching and learning of education courses at universities with a futures studies approach. J Appl Res Behav Sci. 2024;2(1). [In Persian] doi: 10.22070/tlr.2024.18653.1532.

[11] Salimi B, Namvar Y, Rastgoo A, Soleimani T. A systematic study of the effects of new technologies on future educational trends. Technol Educ J. 2022;16(3):647–59. [In Persian]

doi: 10.22061/tej.2022.8450.2672.

[12] Kamińska D, Zwoliński G, Laska-Leśniewicz A, Raposo R, Vairinhos M, Pereira E, et al. Augmented reality: current and new trends in education. Electronics. 2023;12(16):3531.

doi: 10.3390/electronics12163531.

[13] Chen X, Zou D, Cheng G, Xie H. Detecting latent topics and trends in educational technologies over four decades using structural topic modeling: a retrospective of all volumes of Computers & Education. Comput Educ. 2020;151:103855.

doi: 10.1016/j.compedu.2020.103855.

[14] Burbules NC, Fan G, Repp P. Five trends of education and technology in a sustainable future. Geogr Sustain. 2020;1(2):93–7. doi: 10.1016/j.geosus.2020.05.001.

[15] Dubé AK, Wen R. Identification and evaluation of technology trends in K–12 education from 2011 to 2021. Educ Inf Technol. 2022;27(2):1929–58.

doi: 10.1007/s10639-021-10689-8.

[16] Tuomi I, Cachia R, Villar-Onrubia D. On the futures of technology in education: emerging trends and policy implications. Luxembourg: Publications Office of the European Union; 2023. doi: 10.2760/079734.

[17] Mosad AR. Recent trends of educational technology for Egypt 2018. J Res Curric Instr Educ Technol. 2019;5(3):187–204. doi: 10.21608/jrciet.2019.54148.

[18] Thompson K, Corrin L, Hwang GJ, Lodge JM. Trends in education technology in higher education. Australas J Educ Technol. 2021;37(3):1–4. doi: 10.14742/ajet.7396.

[19] Akhmadov A, Mutsurova Z, Beterbieva A. Innovative technologies in the educational process: trends, prospects for development. SHS Web Conf. 2023;172:01013.

[20] Wang X, Hampton J, Ritzhaupt AD, Dawson K. Trends and priorities of educational technology research: a Delphi study. Contemp Educ Technol. 2022;14(4).

doi: 10.30935/cedtech/12317.

[21] Hines A, Bishop PJ, editors. Thinking about the future: guidelines for strategic foresight. Washington (DC): Social Technologies; 2006.

[22] Wang N, Wang X, Su YS. Critical analysis of the technological affordances, challenges and future directions of generative AI in education: a systematic review. Asia Pac J Educ. 2024;44(1):139–55. doi: 10.1080/02188791.2024.2305156.

[23] Ouyang F, Zheng L, Jiao P. Artificial intelligence in online higher education: a systematic review of empirical research from 2011 to 2020. Educ Inf Technol. 2022;27(6):7893–7925. doi: 10.1007/s10639-022-10925-9.

[24] Zawacki-Richter O, Marín VI, Bond M, Gouverneur F. Systematic review of research on artificial intelligence applications in higher education—where are the educators? Int J Educ Technol High Educ. 2019;16(1):39.

doi: 10.1186/s41239-019-0171-0.

[25] Mustafa MY, Tlili A, Lampropoulos G, Huang R, Jandrić P, Zhao J, et al. A systematic review of literature reviews on artificial intelligence in education (AIED): a roadmap to a future research agenda. Smart Learn Environ. 2024;11(1):59.

doi: 10.1186/s40561-024-00350-5.

[26] Salas-Pilco SZ, Xiao K, Hu X. Artificial intelligence and learning analytics in teacher education: a systematic review. Educ Sci. 2022;12(8):569. doi: 10.3390/educsci12080569.

[27] Rizvi S, Waite J, Sentance S. Artificial intelligence teaching and learning in K–12 from 2019 to 2022: a systematic literature review. Comput Educ Artif Intell. 2023;4:100145.

doi: 10.1016/j.caeai.2023.100145.

[28] Kandil O, Rosillo R, Abd El Aziz R, De La Fuente D. Investigating the impact of the Internet of Things on higher education: a systematic literature review. J Appl Res High Educ. 2025;17(1):254–73. doi: 10.1108/JARHE-05-2023-0223.

[29] Mircea M, Stoica M, Ghilic-Micu B. Investigating the impact of the Internet of Things in higher education environment. IEEE Access. 2021;9:33396–409.

doi: 10.1109/ACCESS.2021.3060964.

[30] Chweya R, Ibrahim O. Internet of Things (IoT) implementation in learning institutions: a systematic literature review. Pertanika J Sci Technol. 2021;29(1).

doi: 10.47836/pjst.29.1.26.

[31] Aldowah H, Rehman SU, Ghazal S, Umar IN. Internet of Things in higher education: a study on future learning. J Phys Conf Ser. 2017;892(1):012017.

doi: 10.1088/1742-6596/892/1/012017.

[32] Tejera M, Galiç S, Lavicza Z. 3D modelling and printing in teacher education: a systematic literature review. J STEM Educ Res. 2025. doi: 10.1007/s41979-025-00147-2.

[3] Cheng L, Antonenko PD, Ritzhaupt AD. The impact of teachers’ pedagogical beliefs, self-efficacy, and technology value beliefs on 3D printing integration in K–12 science classrooms. Educ Technol Res Dev. 2024;72(1):181–208.

doi: 10.1007/s11423-023-10276-3.

[34] Pearson HA, Dubé AK. 3D printing as an educational technology: theoretical perspectives, learning outcomes, and recommendations for practice. Educ Inf Technol. 2022;27(3):3037–64. doi: 10.1007/s10639-021-10733-7.

[35] Lampropoulos G, Keramopoulos E, Diamantaras K, Evangelidis G. Augmented reality and gamification in education: a systematic literature review of research, applications, and empirical studies. Appl Sci. 2022;12(13):6809.

doi: 10.3390/app12136809.

[36] Martin F, Dennen VP, Bonk CJ. A synthesis of systematic review research on emerging learning environments and technologies. Educ Technol Res Dev. 2020;68(4):1613–33.

doi: 10.1007/s11423-020-09812-2.

[37] Fan M, Antle AN, Warren JL. Augmented reality for early language learning: a systematic review of augmented reality application design, instructional strategies, and evaluation outcomes. J Educ Comput Res. 2020;58(6):1059–100.

doi: 10.1177/0735633120927489.

[38] Zhang J, Li G, Huang Q, Feng Q, Luo H. Augmented reality in K–12 education: a systematic review and meta-analysis of the literature from 2000 to 2020. Sustainability. 2022;14(15):9725. doi: 10.3390/su14159725.

[39] Alammary A, Alhazmi S, Almasri M, Gillani S. Blockchain-based applications in education: a systematic review. Appl Sci. 2019;9(12):2400. doi: 10.3390/app9122400.

[40] Haque M, Kumar VV, Singh P, Goyal AA, Upreti K, Verma A. A systematic meta-analysis of blockchain technology for the educational sector and its advancements towards Education 4.0. Educ Inf Technol. 2023;28(10):13841–67.

doi: 10.1007/s10639-023-11744-2.

[41] Ocheja P, Agbo FJ, Oyelere SS, Flanagan B, Ogata H. Blockchain in education: a systematic review and practical case studies. IEEE Access. 2022;10:99525–40.

doi: 10.1109/ACCESS.2022.3206791.

[42] Rani P, Sachan RK, Kukreja S. A systematic study on blockchain technology in education: initiatives, products, applications, benefits, challenges and research direction. Computing. 2024;106(2):405–47.

doi: 10.1007/s00607-023-01228-z.

[43] Johnson CC, Walton JB, Strickler L, Elliott JB. Online teaching in K–12 education in the United States: a systematic review. Rev Educ Res. 2023;93(3):353–411.

doi: 10.3102/00346543221105550.

[44] Akintayo OT, Eden CA, Ayeni OO, Onyebuchi NC. Evaluating the impact of educational technology on learning outcomes in the higher education sector: a systematic review. Open Access Res J Multidiscip Stud. 2024;7(2):52–72.

doi: 10.53022/oarjms.2024.7.2.0026.

[45] Martin F, Sun T, Westine CD. A systematic review of research on online teaching and learning from 2009 to 2018. Comput Educ. 2020;159:104009.

doi: 10.1016/j.compedu.2020.104009.

[46] Hong H, Dai L, Zheng X. Advances in wearable sensors for learning analytics: trends, challenges, and prospects. Sensors. 2025;25(9):2714. doi: 10.3390/s25092714.

[47] Dehghanzadeh H, Farrokhnia M, Dehghanzadeh H, Taghipour K, Noroozi O. Using gamification to support learning in K–12 education: a systematic literature review. Br J Educ Technol. 2024;55(1):34–70. doi: 10.1111/bjet.13335.

[48] Sailer M, Homner L. The gamification of learning: a meta-analysis. Educ Psychol Rev. 2020;32(1):77–112.

doi: 10.1007/s10648-019-09498-w.

[49] Kalogiannakis M, Papadakis S, Zourmpakis AI. Gamification in science education: a systematic review of the literature. Educ Sci. 2021;11(1):22. doi: 10.3390/educsci11010022.

[50] Liu Z, Ren Y, Kong X, Liu S. Learning analytics based on wearable devices: a systematic literature review from 2011 to 2021. J Educ Comput Res. 2022;60(6):1514–57.

doi: 10.1177/07356331211064780.

[51] Almusawi HA, Durugbo CM, Bugawa AM. Wearable technology in education: a systematic review. IEEE Trans Learn Technol. 2021;14(4):540–54. doi: 10.1109/TLT.2021.3107459.

[52] Chu SL, Garcia BM, Rani N. Research on wearable technologies for learning: a systematic review. Front Educ. 2023;8:1270389. doi: 10.3389/feduc.2023.1270389.

[53] Malkawi A. Systematic review of cloud computing studies within higher educational institutions in Saudi Arabia. Int J Sci Res. 2024;13(1):713–21. doi: 10.21275/SR24105185022.

 

[54] Eljak H, Ibrahim AO, Saeed F, Hashem IAT, Abdelmaboud A, Syed HJ, et al. E-learning-based cloud computing environment: a systematic review, challenges, and opportunities. IEEE Access. 2024;12:7329–55. doi: 10.1109/ACCESS.2023.3339250.

[55] Thavi R, Jhaveri R, Narwane V, Gardas B, Jafari Navimipour N. Role of cloud computing technology in the education sector. J Eng Des Technol. 2024;22(1):182–213.

doi: 10.1108/JEDT-08-2021-0417.

[56] Samyan N, St Flour PO. The impact of cloud computing on e-learning during the COVID-19 pandemic. Int J Stud Educ Sci. 2021;2(2):146–72.

[57] Almukhaylid M. The actualization of the social media affordance for sociality in an informal learning environment: the case of Saudi Arabia [dissertation]. Cape Town: University of Cape Town; 2025.

[58] Almakaty SS. New trends in communication and media education in the digital age: a global analysis and comparison study [preprint]. Preprints; 2024.

doi: 10.20944/preprints202410.1022.v1.

[59] Hu X, Xu Y, Liao H, Ma J. A systematic literature review study of digital transformation in higher education: technologies, challenges and trends. In: Proceedings of the 2024 7th International Conference on Educational Technology Management; 2024 Nov. p. 146–53.

doi: 10.1145/3711403.3711424.

[60] Sidhu MS, Mousakhani S, Lee CK, Sidhu KK. Educational impact of metaverse learning environment for engineering mechanics dynamics. Comput Appl Eng Educ. 2024;32(5).

doi: 10.1002/cae.22772.

[61] Al Yakin A, Seraj PMI. Impact of metaverse technology on student engagement and academic performance: the mediating role of learning motivation. Int J Comput Inf Manuf. 2023;3(1):10–18. doi: 10.54489/ijcim.v3i1.234.

[62] Muhammad AS, Nat M, Sheikh Muse AM, Sena AZ. Exploring the horizon: a comprehensive systematic literature review on student engagement in the metaverse. Horiz Int J Learn Futures. 2025;33(2):223–44.

doi: 10.1108/OTH-11-2024-0080.

[63] Nuryana IKD, Purwanto P, Isnanto RR. Systematic literature review: the effect of student interaction on academic achievement in online learning. SHS Web Conf. 2024;202:06001. doi: 10.1051/shsconf/202420206001.

[64] Asiksoy G. Empirical studies on metaverse-based education: a systematic review. Int J Eng Pedagogy. 2023;13(3). doi: 10.3991/ijep.v13i3.36227.

[65] Shan S, Wang Z. Virtual learning using metaverse-based platform. Int J Educ Technol Artif Intell. 2022;1(2).

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 70
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 36


سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب